فرصت مطالعه ندارید؟ چکیده این مطلب را همین‌جا گوش دهید:
انتخاب یک تایپ‌فیس خوانا، استاندارد و هماهنگ، نقش تعیین‌کننده‌ای در زیبایی و خوانایی رابط‌های کاربری فارسی و عربی دارد. اگر طراح وب، توسعه‌دهنده فرانت‌اند یا برنامه‌نویس اپلیکیشن هستید، حتماً با چالش پیدا کردن یک فونت استاندارد مواجه شده‌اید. در میان گزینه‌های موجود، فونت وزیرمتن (Vazirmatn) به عنوان یک پروژه‌ی متن‌باز و رایگان، توانسته است جایگاه ویژه‌ای در میان توسعه‌دهندگان فارسی‌زبان پیدا کند. در این مقاله قصد داریم به بررسی ساختار، نحوه دانلود، روش‌های نصب و پیاده‌سازی این فونت در پروژه‌های مختلف بپردازیم تا بتوانید به راحتی از آن استفاده کنید.
| نام منبع | فونت وزیرمتن (Vazirmatn) |
| نوع لایسنس | SIL Open Font License, Version 1.1 (کاملاً رایگان و آزاد برای استفاده تجاری و شخصی) |
| پلتفرم / بستر | وب، اپلیکیشن، سیستم‌عامل‌های مختلف |
| زبان‌های پشتیبانی‌شده | فارسی، عربی، لاتین (ترکیب‌شده با فونت Roboto) |
| وضعیت دسترسی ایران | بدون محدودیت (دسترسی مستقیم از طریق گیت‌هاب و CDNها) |
معرفی و تاریخچه‌ی فونت وزیرمتن
پروژه‌ی وزیرمتن که کار خود را در سال ۲۰۱۵ ابتدا با نام «وزیر» آغاز کرد، با هدف ارائه‌ی یک تایپ‌فیس جدید، ساده و با خوانایی بالا برای صفحات وب و نرم‌افزارها توسعه یافت. طراحی این فونت با استفاده از نرم‌افزار Fontforge انجام شده است. در نسخه‌های اولیه، از پایه‌ی نرم‌افزاری فونت DejaVu Sans (نسخه 2.35) که در مالکیت عمومی منتشر شده بود استفاده شد، اما ساختار ظاهری و حروف‌چینی وزیرمتن کاملاً متمایز و مستقل طراحی گردید.
برای حروف لاتین، وزیرمتن از طریق یک اسکریپت ساخت با فونت محبوب Roboto ترکیب می‌شود؛ البته نسخه‌ای بدون حروف لاتین (Non-Latin) نیز برای کاربردهای خاص توسعه داده شده است. همچنین تمام وزن‌های این فونت به جز وزن‌های Thin، Regular و Black با استفاده از روش درون‌یابی (Interpolation) توسط کتابخانه‌ی fontmake تولید شده‌اند. علاوه بر این، برای طراحانی که بهینه‌سازی سرعت و عملکرد وب‌سایت‌ها اهمیت زیادی دارد، استفاده از یک فونت استاندارد محلی یا متصل به CDN نقش مهمی در نقشه راه بهینه‌سازی سرعت و عملکرد وب‌سایت برای توسعه‌دهندگان فرانت‌اند ایفا می‌کند.
روش‌های نصب و دریافت فونت وزیرمتن
برای استفاده از این فونت در محیط‌های مختلف، روش‌های متنوعی وجود دارد که بسته به نیاز خود می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید. بسته‌ی کامل فونت شامل فایل‌های TTF در پوشه fonts/ttf و همچنین نسخه‌ی نقطه‌گرد (Round-Dots) در پوشه اختصاصی خود است.
۱. نصب از طریق پکیج‌منیجر‌های جاوا اسکریپت (npm و yarn)
اگر در پروژه‌های وب مدرن یا اپلیکیشن‌های مبتنی بر Node.js کار می‌کنید، می‌توانید پکیج رسمی فونت را به راحتی به پروژه‌ی خود اضافه کنید:
npm install vazirmatn
یا اگر از پکیج‌منیجر Yarn استفاده می‌کنید:
yarn add vazirmatn
با اجرای این دستورات، فایل‌های فونت به پوشه‌ی node_modules پروژه اضافه می‌شوند و می‌توانید آن‌ها را در فایل‌های استایل پروژه ایمپورت کنید.
۲. استفاده مستقیم از طریق CDN در وب
سریع‌ترین راه برای استفاده از فونت وزیرمتن در وب‌سایت‌ها، بهره‌گیری از شبکه‌ی توزیع محتوا (CDN) است. برای این کار کافی است کد زیر را در بخش <head> فایل HTML خود قرار دهید:
<link href="https://cdn.jsdelivr.net/gh/rastikerdar/[email protected]/Vazirmatn-font-face.css" rel="stylesheet" type="text/css" />
پس از افزودن لینک بالا، می‌توانید در فایل CSS خود فونت را به عناصر صفحه اعمال کنید:
body {
font-family: Vazirmatn, sans-serif;
}
این روش به دلیل کش شدن فایل روی سرورهای CDN، سرعت بارگذاری صفحات وب را بهبود می‌بخشد.
۳. نصب در سیستم‌عامل‌های لینوکس (Arch Linux و Fedora)
کاربران لینوکس نیز می‌توانند این فونت را به سادگی از طریق مخازن توزیع‌های خود نصب کنند. برای کاربران آرچ لینوکس از طریق AUR دستور زیر کاربرد دارد:
yay -S vazirmatn-fonts
و اگر از توزیع فدورا استفاده می‌کنید، برای نصب نسخه‌ی متغیر (Variable Font) اصلی می‌توانید دستور زیر را اجرا کنید:
dnf install vazirmatn-vf-fonts
همچنین اگر می‌خواهید تمام واریانت‌های فونت (شامل نسخه‌های نقطه‌گرد، بدون لاتین و غیره) را نصب کنید، پکیج کامل‌تر در فدورا در دسترس است:
dnf install vazirmatn-fonts-all
نکته جالب این است که اگر از سیستم‌عامل فدورا با زبان فارسی استفاده کنید، فونت وزیرمتن به طور خودکار به عنوان فونت پیش‌فرض برای نمایش متون فارسی در اکثر اپلیکیشن‌ها تنظیم خواهد شد.
لایسنس و شرایط استفاده قانونی
این نرم‌افزار فونت تحت شرایط SIL Open Font License (نسخه 1.1) منتشر شده است. این لایسنس به شما اجازه می‌دهد که فونت را به صورت کاملاً رایگان دانلود، استفاده، مطالعه، تغییر دهید و حتی همراه با نرم‌افزارهای دیگر (چه تجاری و چه غیرتجاری) بازتکثیر کنید؛ مشروط بر اینکه شرایط لایسنس (مانند تغییر ندادن نام رزرو شده‌ی فونت در صورت ایجاد تغییرات اساسی) رعایت شود.
پرسش‌های متداول
آیا استفاده از فونت وزیرمتن در پروژه‌های تجاری نیاز به پرداخت هزینه دارد؟
خیر. به لطف لایسنس SIL OFL 1.1، استفاده از این فونت در تمامی پروژه‌های شخصی، دولتی و تجاری کاملاً رایگان است و نیازی به کسب اجازه یا پرداخت هزینه ندارد.
تفاوت نسخه‌ی معمولی وزیرمتن با نسخه‌ی Round-Dots چیست؟
نسخه‌ی معمولی دارای لبه‌های تیز و کلاسیک است، در حالی که نسخه‌ی Round-Dots (نقطه‌گرد) دارای نقاط و سرکش‌های با انحنا و گوشه‌های گرد است که حس نرم‌تر و دوستانه‌تری به رابط کاربری می‌دهد.
چگونه می‌توانم از فونت در اپلیکیشن‌های موبایل (اندروید/ایواس) استفاده کنم؟
شما می‌توانید فایل‌های TTF یا WOFF2 موجود در مخزن گیت‌هاب پروژه را دانلود کرده و مستقیماً در پوشه‌ی منابع (Resources/Assets) پروژه موبایل خود کپی کرده و طبق مستندات سیستم‌عامل مورد نظر آن را معرفی کنید.
جمع‌بندی
فونت وزیرمتن یکی از ارزشمندترین منابع متن‌باز در حوزه‌ی تایپوگرافی فارسی و عربی است که با پشتیبانی از وزن‌های مختلف، سازگاری عالی با وب و اپلیکیشن‌ها و داشتن لایسنس کاملاً آزاد، به استاندارد بسیاری از پروژه‌های دیجیتال تبدیل شده است. با استفاده از روش‌های متنوع نصب از جمله CDN، پکیج‌منیجرها و مخازن لینوکس، می‌توانید به سادگی آن را در پروژه‌های بعدی خود به کار بگیرید و خوانایی متن‌ها را به شکل چشمگیری افزایش دهید.
